ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )

1076

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )

لطف‌على خان زند بوده و در سنه 1209 كه او از كرمان فرار كرد ميرزا محمد عليخان را گرفته بحضور آقا محمد خان قاجار بردند ، و بواسطه آنكه وى وقتى نامه‌ئى از جانب لطف‌على خان بوى نوشته و كلماتى ركيكه در آن درج كرده بود مقطوع اللسان گرديد . و ديگر مرحوم فتحعلى خان صاحب اين عنوان كه از اجله و اعاظم شعراء اعيان و رجال بزرگ زمان خود بوده ، و شرح احوالش در « مجمع الفصحا 2 : 266 » و « شمس التواريخ و برخى از مجلدات « الذريعة » و بعضى از جاهاى ديگر به نظر رسيده ؛ و از همه آنها بر روى همچنين برمىآيد كه : او در كاشان متولد شده و در نزد حاجى سليمان بيك صباحى كه در جلد دويم ( سال 1207 عنوان 124 ص 312 ) گذشت شرط شاگردى بپاى برده تا در نظم اشعار قدرتى تمام بهم رسانيد ، و سبك سرودن و طرز سخن او در تحول و انقلاب ادبى و شعر فارسى در مائه دوازدهم و سيزدهم تأثيرى شديد بخشيد ، و روش شعر گفتن بطريقه هندى كه در مائه دهم و يازدهم در ايران معمول شده بود از بين رفت و دوباره طريقه قدماء شعراء پارسى زبان رواج يافت ، و بالاخره وى يك انقلاب ارتجاعى در ادبيات ايران پديد آورد كه نامش در كنار انقلابيون مملكت به خط زر نوشته شد . و همانا از نخست چندى بملازمت فرقه زنديه بسر برد ، و چندى هم حكومت قم و كاشان را داشت . و « ديوانى » در مدح آنان فراهم نمود ، تا وقتى در اصفهان به خدمت فتحعلى شاه رسيد و اظهار بندگى نزد وى كرد ، و چون او سلطنت يافت عهد قديم را ياد آورده و بطهرانش خواست و فتحعلى خان بطهران رفت و از طرف مقام سلطنت به ملك‌الشعرا ملقب شد و الحق اين منصب براى او برازنده بود ، چنان كه هم در اشعار صبا تخلص مىنمود ، و چندين كتاب از منظومات خود فراهم نمود : اول كتاب « خداوندنامه » در تاريخ حضرت رسول و غزوات حضرت امير المؤمنين ( صلوات اللّه و سلامه عليهما ) كه زياده بر سى هزار بيت و آن را در سه سال بنظم آورده و برهانى قاطع بر حسن عقيدت او است ، در « الذريعة » فرمايد وى در آن كتاب خود را قياس بر فردوسى نموده ، و ألحق كه بوى نرسيده ، انتهى .